Bir Delinin Hatıra Defteri

Hakkında

Petersburg'da küçük bir devlet dairesinde çalışan orta dereceli memur Aksenti İvanoviç Poprişçin, günlük tutmaya başlar. Kalem açmakla, müdürünün kalemlerini düzeltmekle geçen sıradan günlerin kaydı gibi görünen bu defter, sayfalar ilerledikçe başka bir şeye dönüşür. Poprişçin'in müdürün kızına duyduğu ilgi, rütbesi ve toplumsal konumu yüzünden küçük bir hayalin ötesine geçemez; kırgınlığı ve kendini ispat arzusu ise giderek aklını zorlar. Tarihler bozulur, günlük kaydı kendi mantığını yitirir, anlatıcının sesi tuhaflaşır. Gogol, 1835'te yayımladığı bu kısa metinde birinci tekil kişi anlatımını çarpıcı biçimde kullanır: okur olup biteni yalnız Poprişçin'in gözünden izler ve gerçekle sanrının nerede ayrıldığını onunla birlikte kaybeder. Hiyerarşiye saplanmış bir toplumda küçük adamın görünmezliği, rütbe takıntısı, yalnızlık ve aşağılanma kitabın başlıca temaları arasındadır. Komik ile acı olanın iç içe geçtiği anlatım, Gogol'ün Petersburg öykülerinin ortak özelliğidir. Kısa olmasına karşın akıl sağlığı, kimlik ve toplumsal baskı üzerine uzun uzun düşündüren bir metindir.